Aardgas

Tot begin jaren zestig van de vorige eeuw waren er in Nederland slechts bescheiden voorraden aardgas tot ontwikkeling gekomen. Maar na de vondst van het Groningengasveld veranderde dat snel, waardoor aardgas niet alleen grotendeels in de energievoorziening van ons land ging voorzien, maar ook een belangrijke bijdrage leverde aan onze welvaart. In de afgelopen jaren is de betekenis van aardgas kleiner geworden, met het oog op de energietransitie en de risico’s van aardbevingen boven het Groningengasveld.

Geschiedenis aardgas

In 1959 werd het Groningengasveld ontdekt door de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) – een joint venture van Shell (toen nog Bataafse Petroleum Maatschappij) en ExxonMobil (toen nog Standard Oil Company). Dit bleek het (op dat moment) grootste gasveld ter wereld te zijn. Maar een echte afzetmarkt ontbrak, net als de infrastructuur om het gas bij afnemers te krijgen. Voor de ontwikkeling van het Groningenveld was het daarom noodzakelijk om dit hand in hand te doen met het ontwikkelen van een afzetmarkt en van de noodzakelijke infrastructuur.

Tegen deze achtergrond en vanwege het belang van aardgas voor de economie en de Nederlandse energievoorziening, werd bij productie, transport en afzet van het Groningen aardgas een grote rol voor de Staat wenselijk geacht. Daarom werd aan de concessie de voorwaarde verbonden dat afzet en productie vergaand geïntegreerd zouden zijn in wat bekend staat als het Gasgebouw. Dit werd in 1963 vastgelegd in een Overeenkomst van Samenwerking tussen de Staatsmijnen, de NAM, Shell en ExxonMobil, die door de minister werd goedgekeurd. De Staatsmijnen en NAM richtten de Maatschap Groningen op, die verantwoordelijk werd voor de exploitatie van het Groningenveld. Gelijktijdig werd een nieuw bedrijf opgericht voor de aankoop, het transport en de verkoop van het gewonnen aardgas de N.V. Nederlandse Gasunie. Het aandelenkapitaal voor deze nieuwe onderneming werd voor 10% rechtstreeks door de Staat ingebracht, voor 40% door de Staatsmijnen, voor 25% door Shell en voor 25% door ExxonMobil.

Met de Overeenkomst van Samenwerking regelden de partijen de eigendoms- en zeggenschapsverhoudingen in de Maatschap Groningen en Gasunie. Daarbij werden ook de afdrachten aan de Staat over de opbrengsten van de gaswinning geregeld.

Nog meer gasvelden

Winning van aardgas nam een grote vlucht, want ook elders in Nederland en op de Noordzee bleken er (kleine) gasvelden te zijn. De economische betekenis voor Nederland was enorm. Niet alleen voorzag aardgas grotendeels in de energiebehoefte van ons land, maar de gaswinning leverde ook een grote bijdrage aan de economische groei in Nederland. En de schatkist profiteerde van de gasbaten die de overheid incasseerde.

Afname aardgaswinning

De betekenis van aardgas is de afgelopen jaren kleiner geworden. In de eerste plaats omdat we het gebruik van fossiele brandstoffen, zoals aardgas, zo snel mogelijk willen afbouwen, vanwege de schade die het toebrengt aan milieu en klimaat. En in de tweede plaats omdat de productie uit het Groningenveld in de komende jaren wordt afgebouwd, vanwege de risico’s van aardbevingen als gevolg van de aardgaswinning.